 |
Konferencje i odczyty
Rok 2009
„Wieczór Pamięci” w Muzeum im. Stanisława Fishera w Bochni.
W czwartek (29 stycznia 2008 roku) w bocheńskim muzeum im. Stanisława Fishera w ramach „Wieczoru Pamięci” odbyło się spotkanie poświęcone cmentarzom z I wojny światowej w Galicji, którego organizacją zajął się członek stowarzyszenia „Crux Galiciae” Radosław Olesiński.
Spotkanie rozpoczął krótkim wstępem Pan Jan Flasza – dyrektor Muzeum w Bochni, po czym wygłosił swoja prelekcję Kamil Ruszała pt.: „Zachodniogalicyjskie cmentarze na pocztówkach wydanych przez Oddział Grobownictwa Wojennego w Krakowie” Poruszała ona temat, który autor prezentował na konferencji „Znaki Pamięci I” w Gorlicach (październik 2007 r.), jednak uzupełniona została kilkoma ciekawymi, nieznanymi dotychczas faktami dotyczącymi druku pocztówek.
Po odczycie Radosław Olesiński i Kamil Ruszała zaprezentowali publiczności i wyrazili krótką recenzję wybranej literatury dotyczącej cmentarzy z okresu I wojny światowej oraz działań wojennych.
Przybyli goście mieli możliwość obejrzenia wystawy fotografii archiwalnych, przedstawiających wybrane galicyjskie cmentarze wojenne, która pod koniec ubiegłego roku prezentowana była w Domu Polsko-Słowackim w Gorlicach.
Promowana była również publikacja z materiałami z sympozjum „Znaki Pamięci I” zorganizowanego w Gorlicach jesienią 2007 r.
Spotkanie cieszyło się ogromną popularnością, dzięki czemu po referacie i w trakcie zwiedzania wystawy trwały liczne dyskusje nad cmentarzami wojennymi. Dyrektor bocheńskiego muzeum Pan Jan Flasza wyraził nadzieję na dalszą współpracę w przygotowywaniu podobnych spotkań. Warto podkreślić, iż tego typu spotkania w Bochni trwają od 1983 roku, dzięki czemu muzeum otrzymało prestiżową nagrodę III miejsca Wydarzenie Muzealne Roku „Sybilla 2000”.
Galeria zdjęć:
Odwiedź stronę Muzeum im. Stanisława Fishera w Bochni
Zobacz komunikat o spotkaniu na stronie www.ziemiabochenska.pl
Zobacz komunikat o spotkaniu na stronie www.czasbocheński.pl
Zobacz komunikat o spotkaniu na stronie www.mojabochnia.pl
Rok 2008
Spotkanie w Cieklinie pt.: "Cmentarze wojenne na terenie gminy Dębowiec. Historia i dzień dzisiejszy..."
17 grudnia br. w Ośrodku Kultury w Cieklinie odbyło się spotkanie poświęcone cmentarzom z I wojny światowej zlokalizowanym na terenie gminy Dębowiec. W spotkaniu brali udział przedstawiciele władz samorządowych z Urzędu Gminy w Dębowcu, radni gminy oraz przedstawiciele Starostwa Powiatowego w Jaśle. Podczas spotkania miała miejsce prelekcja prowadzona przez Kamila Ruszałę ze Stowarzyszenia CRUX GALICIAE. Przedstawiała ona historię i dzień dzisiejszy cmentarzy wojennych na terenie gminy. Na posiedzeniu Kamil Ruszała przedstawił kwestię remontów cmentarzy wojennych prowadzonych przez UG Dębowiec, ze zwróceniem uwagi na niedociągnięcia spowodowane podczas dotychczasowych prac w świetle materiałów historycznych (np.: remont wejścia na cmentarz wojenny nr 11 w Woli Cieklińskiej, kaplicę na cmentarzu nr 14 w Cieklinie, pierwotny zarys cmentarza nr 18 w Dębowcu) oraz krytyczny stan niektórych miejsc spoczynku Poległych (np.: cmentarz wojenny nr 10 w Woli Cieklińskiej czy też najwyżej położoną kwaterę żołnierzy z armii niemieckiej na cmentarzu nr 14). Rozważano kwestie wykorzystania cmentarzy wojennych na terenie gminy jako atrakcji turystycznych oraz oznakowania obiektów w powiecie jasielskim.
Wystawa fotografii archiwalnych cmentarzy wojennych z okresu I wojny światowej w Galicji
Od 18 października do 2 listopada br. w Domu Polsko-Słowackim im. Dušana Jurkoviča w Gorlicach eksponowana była wystawa fotografii archiwalnych, na ktorej przedstawiono unikatowe ujęcia grobów i cmentarzy wojennych oraz pozostałości po działaniach I wojny światowej w Galicji. Wystawa liczyła ponad 70 wybranych fotografii i cieszyła się dużą popularnością nie tylko wśród mieszkańców Gorlic. Ekspozycja była dofinansowana przez Urząd Miasta w Gorlicach i towarzyszyła międzynarodowej konferencji "Znaki Pamięci II" (25 października 2008).
Galeria zdjęć:
Konferencja „Znaki pamięci II” (październik 2008)
25 października 2008 r. z inicjatywy Stowarzyszenia „CRUX GALICIAE” przy współpracy Domu Polsko-Słowackiego im. Dusana Jurkovica w Gorlicach zorganizowana została międzynarodowa konferencja „Znaki Pamięci II”. Impreza, która odbyła się na sali konferencyjnej Domu Polsko-Słowackiego w Gorlicach, współfinansowana była przez Urząd Miasta w Gorlicach, co pozwoliło przygotować ją na większą skalę: z organizacją towarzyszącej jej wystawy zdjęć archiwalnych, przedstawiających wybrane groby i cmentarze wojenne w Galicji Zachodniej oraz pozostałości po bitwie gorlickiej, a także zaprosić na odczyty prelegentów spoza granic Polski.
Spotkanie rozpoczął dyrektor Gorlickiego Centrum Kultury Adam Nowak, a następnie kierownik domu Polsko-Słowackiego Krzysztof Szadkowski. Konferencję prowadził Mirosław Łopata – członek Stowarzyszenia „CRUX GALICIAE”.
Pierwszy referat Pawła Kukurowskiego – historyka z Wrocławia – pt.: „Udział 11 bawarskiej Dywizji Piechoty w walkach w Beskidzie Niskim w 1915 r." dotyczył zaangażowania tytułowej dywizji w walki podczas I wojny światowej w Beskidzie Niskim. Prelegent w interesujący sposób przedstawił działalność tej części armii niemieckiej w operacji gorlickiej, z wykorzystaniem szczegółowych map przedstawiających położenie dywizji.
Drugi odczyt zaprezentowany przez Piotra Ormana – przewodnika jurajskiego, autora publikacji poświęconych cmentarzom wojennym na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej – pt.: „Jurajskie cmentarze Wielkiej Wojny" zawierał informacje o działaniach z okresu I wojny światowej w tamtej okolicy oraz ich pozostałościach terenowych – cmentarzach wojennych. Odczyt ten pozwolił audytorium porównać zachodniogalicyjskie cmentarze wojenne z obiektami jurajskimi.
Kolejny odczyt Martina Drobňáka – studenta historii z Humennégo na Słowacji – nosił tytuł: „Bojové operácie prvej svetovej vojny v jeseni 1914 až jari 1915 na území Slovenska”. Autor zaprezentował działania wojenne podczas I wojny światowej od końca 1914 do 1915 roku na północnej Słowacji. Odczyt wsparty był mapkami ruchów wojsk walczących oraz wieloma fotografiami archiwalnymi z epoki.
W przerwie, która nastąpiła po odczycie Pana Drobňáka, przybyli goście mieli okazję obejrzeć wystawę fotografii archiwalnych eksponowane w budynku Domu Polsko-Słowackiego.
Po przerwie rozpoczął się drugi blok odczytów, który rozpoczął historyk z Humennégo Radoslav Turik, pt.: "Vojnově cintoriny z prvej svetovej vojny na severovychodnom Slovensku so zretelom na okres Medzilaborce”. Wykład dotyczył przedstawienia stanu wielu cmentarzy w Regionie Medzilaborce na Słowacji, gdzie znajduje się przeszło 40 obiektów z liczbą około 15 tysięcy Poległych. Była to kolejna okazja do zapoznania się ze stanem i historią cmentarzy wojennych poza byłą Galicją zachodnią.
Kolejny wykład przedstawiony przez Kamila Ruszałę – najmłodszego z prelegentów – nosił tytuł: „Trzy cmentarze z okresu I wojny światowej w Jaśle” i omawiał m.in. historię, rzeczywisty stan zachowania oraz stan badań nad tytułowymi obiektami. Został on podsumowany krótkim apelem o zainteresowanie się pamiątkami po I wojnie światowej w Jaśle.
Nieobecny na konferencji z powodu choroby Sławomir Błażewicz – kustosz Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie – przygotował na konferencję odczyt pt.: „Rosyjska obrona Gorlic w dniu 2 maja 1915 roku". Został on odczytany przez prowadzącego spotkanie Mirosława Łopatę.
Wykłady zamknął referat Macieja Dziedziaka – prezesa „CRUX GALICIAE” – pt.: „Cmentarze z I wojny światowej w Galicji w okresie 1918-1945". Materiał zawierał wiele niepublikowanych dotychczas informacji z zakresu opieki nad obiektami w omawianym okresie. Prelegent ukazał także ciekawe wątki niektórych obiektów dotyczące ekshumacji, likwidacji bądź próby likwidacji cmentarzy.
Po odczytach rozpoczęła się dyskusja zarówno nad cmentarzami z okresu I wojny światowej jak i działaniami wojennymi. Spotkanie podsumował kierownik Domu Polsko-Słowackiego Krzysztof Szadkowski wraz z Mirosławem Łopatą. Na sobotniej konferencji Stowarzyszenie „CRUX GALICIAE” zaprezentowało swoją publikację, zawierającą materiały pokonferencyjne z zeszłorocznego sympozjum zorganizowanego w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Gorlicach. Planowane jest wydanie w podobnej formie materiałów z tegorocznej konferencji „Znaki Pamięci II”.
Galeria zdjęć:
Rok 2007
Konferencja „Znaki pamięci” (październik 2007).
Jako że przed założeniem naszego Stowarzyszenia większość jego członków prowadziła działalność publikacyjną i badawczą w zakresie cmentarzy wojennych w Galicji nie zaniedbaliśmy i tego aspektu aktywności w latach 2005 – 2007. Owocem przeprowadzonych przez nas kwerend archiwalnych i muzealnych oraz badań terenowych były odczyty wygłoszone podczas współorganizowanej przez nas konferencji „Znaki pamięci - cmentarze I wojny światowej w Galicji”. Została ona zorganizowana 27.10.2007 roku w oparciu o bazę lokalowo-sprzętową Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Stanisława Gabryela w Gorlicach. Spotkanie miało na celu zaprezentowanie nowych ustaleń w tej dziedzinie wiedzy. W pierwszym odczycie pt. „Niezrealizowane projekty cmentarzy wojennych autorstwa Dušana Jurkoviča” prezes Stowarzyszenia „CRUX GALICIAE” Maciej Dziedziak, gorliczanin, student europeistyki na UJ w Krakowie zestawił w formie analizy porównawczej zachowaną bogatą dokumentację archiwalną zderzając naszkicowane pomysły tego architekta z obiektami rzeczywiście zrealizowanymi w latach 1916 – 1918. Drugi odczyt pt. ”Cmentarz wojenny nr 202 w Tarnowie – historia i dzień dzisiejszy” Roberta Kozłowskiego ze Zbylitowskiej Góry k/ Tarnowa traktował o skandalicznej a także bezprawnej likwidacji cmentarza wojennego w latach 60-tych i przekształceniu terenu na którym do dzisiaj spoczywa ok. 1500 żołnierzy w skwerek. Solidnie udokumentowane i bulwersujące fakty przedstawione w tym referacie wzbudziły burzliwą dyskusję zarówno w kuluarach podczas przerwy w prezentacjach jak i po zakończeniu konferencji. Kolejny odczyt dr arch. Urszuli Forczek-Brataniec i inż. arch. Marcina Bratańca z Krakowa zatytułowany: „Cmentarze z I wojny – pomnik rozproszony w krajobrazie” dotyczył zagadnień ochrony zabytkowego krajobrazu. Autorzy na przykładzie cmentarzy położonych głównie w okolicach Sękowej i Gorlic wskazali zagrożenia, potrzeby i narzędzia służące ochronie niezwykłych i cennych relacji widokowych tych obiektów. Następnie Mirosław Łopata w odczycie pt: ”Mogiły żydowskich żołnierzy Wielkiej Wojny w Galicji” zaprezentował udział żołnierzy tego wyznania w działaniach wojennych I wojny światowej oraz zagadnienia dotyczące ich pochówku. Kolejnym prelegentem była krakowska dziennikarka, historyk sztuki Agnieszka Partridge która w odczycie zatytułowanym „Wybrane zagadnienia symboliki cmentarzy z I wojny światowej w Galicji Zachodniej na tle europejskich tradycji sepulkralnych” przybliżyła zebranym na podstawie bardzo bogatego materiału ilustracyjnego w sposób przystępny a zarazem merytoryczny aspekty kulturowo – historyczne architektury tych obiektów. Odczyt wygłoszony przez Kamila Ruszałę, licealistę z Jasła pt: „Zachodniogalicyjskie cmentarze na pocztówkach wydanych przez Oddział Grobownictwa Wojennego w Krakowie. Projekty a ich realizacja” traktował o możliwości wykorzystania obiektów kolekcjonerskich jakimi są pocztówki w badaniach historycznych. Podczas ostatniej prelekcji prezes „CRUX GALICIAE” zaprezentował dokonania Stowarzyszenia na polu aktywnej opieki nad cmentarzami. Zebrani mogli obejrzeć w formie prezentacji efekty akcji porządkowej przeprowadzonej w latach 2005 – 2007 na 4 cmentarzach w powiecie gorlickim (nr 61, 64, 77 i 112) a także fatalny stan utrzymania tych obiektów przed działaniami Stowarzyszenia. Na konferencję przybyli goście zza granicy – a mianowicie nasi przyjaciele - członkowie Klubu Vojenske Historie – Beskydy.
Galeria zdjęć:
Konferencja w Humennem (grudzień 2007).
W dniu 6 grudnia 2007 roku w Humennem na Słowacji odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez stowarzyszenie Klub Vojenskej Histórie Beskydy zatytułowana „Prvá svetová vojna – boje v Karpatoch”. W zabytkowych wnętrzach renesansowego zamku – siedziby Muzeum Wyhorlackiego swoje odczyty przedstawiło 7 prelegentów ze Słowacji, Polski i Rosji. Licznie zgromadzona publiczność oraz zaproszeni goście, wśród nich parlamentarzyści i reprezentanci władz samorządowych zapełnili szczelnie salę odczytową Muzeum.
Całość konferencji została podzielona na 2 bloki. Pierwszy blok rozpoczął odczytem dotyczącym frontu karpackiego w szerszym ujęciu dr Dušan Kováč. Przedstawił zgromadzonej publiczności wiele faktów i wydarzeń z historii działań wojennych 1914 – 1915 na Słowacji wskazując ich miejsce w całościowym obrazie Wielkiej Wojny (aby zobaczyć tekst wystąpienia kliknij tutaj). Jako drugi wystąpił dr Jozef Bystrický, dyrektor Archiwum Wojskowego w Bratysławie z odczytem na temat zawartości zbioru archiwalnego dotyczącego cmentarzy wojennych zgromadzonego w kierowanej przez niego jednostce. Następnym prelegentem był Walentin Juszko, rosyjski historyk, szczególnie specjalizujący się w badaniu wydarzeń związanych działaniami jednostek wojskowych na rosyjskim froncie południowo – zachodnim. Tematem jego wystąpienia było odznaczenie Św. Jerzego i wyróżnieni nim podczas walk na dzisiejszej Słowacji żołnierze 48 dywizji piechoty. Szczególnie dużo miejsca w swoim wystąpieniu W. Juszko poświęcił przedstawieniu sylwetki dowódcy dywizji gen. Lwa Korniłowa, zaś cały odczyt był bogato ilustrowany archiwaliami i współczesnymi zdjęciami eksponatów muzealnych związanych z Orderem Św. Jerzego (tekst w jęz. słowackim dostępny, klikając tutaj). Pierwszy blok konferencji zamknął odczyt Romana Frodymy który przedstawił ogólny zarys problematyki dotyczącej cmentarzy z okresu I wojny światowej po polskiej stronie Karpat ilustrując wystąpienie pokazem slajdów przedstawiających artystyczne ujęcia wyremontowanych obiektów.
Podsumowaniem tego bloku konferencji była dyskusja z udziałem publiczności w której głównymi tematami były: wydarzenia związane z „przejściem” 28. pułku piechoty austriackiej na stronę rosyjską w świetle najnowszych ustaleń faktycznych i propagandy Austrii oraz Rosji a także postulat upamiętnienia pobytu w czasie I wojny na terenie dzisiejszej Słowacji pisarza Egona Erwina Kischa, autora książki „Zapisz to Kisch !” w której zawarł on wspomnienia ze swoich żołnierskich perypetii w Karpatach.
W przerwie zgromadzeni mogli zapoznać się z niewielką, przygotowaną specjalnie na konferencję ekspozycją Muzeum Wyhorlackiego tematycznie związaną z okresem I wojny światowej lub wypić kawę dyskutując w przestronnych wnętrzach pałacu.
Drugi blok konferencji rozpoczęła Maria Petrová która zaprezentowała swoją pracę dyplomową „Vojenské cintoríny z prvej svetovej vojny v okrese Snina“ (Cmentarze z I wojny światowej w powiecie sninskim). Napięty harmonogram czasowy konferencji nie pozwolił autorce zaprezentować w pełni walorów swojej pracy, jednakże fragmenty ilustrowane pokazem bogatego materiału archiwalnego ukazały ogrom pracy włożonej w jej napisanie oraz dużą wartość merytoryczną.
Kolejnym prelegentem był Mirosław Łopata, który w swoim odczycie zatytułowanym „Stowarzyszenie Aktywnej Ochrony Cmentarzy z I Wojny Światowej w Galicji CRUX GALICIAE jako przykład społecznej ochrony zabytków” przedstawił naszą działalność od czasu powstania organizacji do końca 2007 roku (tekst wystąpienia w jęz. słowackim dostępny, klikając tutaj). Odczyt był bogato zilustrowany slajdami dokumentującymi poszczególne akcje obywatelskie na cmentarzach i został oceniony przez słowackich kolegów jako „bardzo inspirujący”. W ostatnim odczycie przedstawionym przez Svetoslava Husťáka z Regionalnej Agencji Rozwoju w Humennem prelegent wskazał na perspektywy wykorzystania cmentarzy wojennych w ruchu turystycznym. W czasie tego wystąpienia zebrani mogli jednocześnie obejrzeć prezentację przedstawiającą przebieg dotychczasowej działalności KVH Beskydy na polu ochrony i działań zmierzających do renowacji cmentarzy z I wojny światowej w północno – wschodniej Słowacji.
Bloki odczytów zamknęła prezentacja książki napisanej członków KVH Beskydy : Martina Drobňáka, Matúša Korbę i Radoslava Turika zatytułowanej „Cintoriny prvej svetovej vojny w Karpatoch” której druk, jak też i organizacja konferencji był możliwy dzięki grantowi udzielonemu naszym kolegom przez Ministerstwo Obrony Republiki Słowackiej (aby zobaczyć całą publikację kliknij tutaj)
Na zakończenie prelegenci, zaproszeni goście oraz ci z publiczności, którzy wysłuchali odczytów do końca mieli okazję spotkać się razem na nieoficjalnej części konferencji – przy lampce wina i słowackich przekąskach na profesjonalnie przygotowanym raucie. Była to doskonała okazja zarówno do nawiązania kontaktów jak i do szczegółowego przedyskutowania niektórych faktów przedstawionych w odczytach a także do uzyskania od młodych historyków autografów w ich publikacji.
Rok 2006
Prelekcja pt.: „Cmentarze wojenne powiatu jasielskiego” w jasielskiej bibliotece (listopad 2006)
30 listopada 2006 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Jaśle odbyła się prelekcja pt.: „Cmentarze wojenne powiatu jasielskiego” prowadzona przez Kamila Ruszałę. Była ona zwieńczeniem i podsumowaniem wystawy fotograficznej pod tym samym tytułem prezentowanej w jasielskiej bibliotece. Autor nie tylko przybliżył słuchaczom opisy cmentarzy w powiecie jasielskim, ale również dla przykładu ukazał inne wybrane zachodniogalicyjskie obiekty, historię ich powstania oraz stan zarówno z 1918 roku jak i obecny. Całość zobrazowana była prezentacją multimedialną, a widokom cmentarzy przedstawionych na slajdach towarzyszyły inskrypcję cmentarne. Dodatkowo na niniejszym odczycie, podobnie jak na wystawie, lecz w nieco szerszym zakresie zaprezentowano działalność Stowarzyszenia CRUX GALICIAE, z ukazaniem głównych celów i planów organizacji oraz przedstawieniem dotychczasowych prac, polegających na oczyszczaniu cmentarzy. Ponadto rozdano symboliczne ulotki dotyczące działalności stowarzyszenia z danymi kontaktowymi dla osób zainteresowanych. Po odczycie rozpoczęła się bardzo aktywna dyskusja nad cmentarzami z I wojny światowej.
Galeria zdjęć:
Wystawa fotografii Kamila Ruszały pt.: „Cmentarze wojenne powiatu jasielskiego” (listopad 2006)
Przez cały listopad 2006 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Jaśle otwarta była wystawa fotograficzna „Cmentarze wojenne powiatu jasielskiego” autorstwa Kamila Ruszały. Zaprezentowano na niej nie tylko kilkadziesiąt zdjęć cmentarzy wojennych, ale również materiały archiwalne (w tym dotychczas niepublikowane fotografie ze zbiorów Mirosława Łopaty), reprodukcję starej pocztówki z cmentarzem wojennym, mapę rozmieszczenia obiektów, dwa plany cmentarzy a także wybrane publikacje związane z tematem. Przedstawiono również krótki tekst dotyczący historii tych obiektów, a ponadto większość zdjęć opatrzono krótkimi opisami. Należy podkreślić, iż na wystawie zaprezentowano dorobek Stowarzyszenia CRUX GALICIAE, poprzez krótki opis naszej organizacji i naszej działalności, a także kilka fotografii przedstawiających wybrane obiekty przed pracami i po ich zakończeniu. Wystawa cieszyła się dużym zainteresowaniem nie tylko osób codziennie odwiedzających jasielską bibliotekę, ale również wycieczek zorganizowanych ze szkół.
Galeria zdjęć:
